1970’li yılların sonunda küresel alanda yaşanan ekonomik krizler, “refah devleti” anlayışının terk edilmesi ve geleneksel devlet anlayışına hâkim olan değer ve ilkelerin sorgulanması ve eleştirilmesi sürecini başlatmıştır. Devletin yeniden yapılandırılması ve rolünün yeniden tanımlanmasında, kamu yönetimini değişime zorlayan unsurların etkisinin de önemli bir yer tuttuğu bir gerçektir. Bu süreçte kamu sektörüne yöneltilen eleştirilerde belirgin bir artış olduğunu ve bu eleştirilerin değişim sürecinde tetikleyici rol üstlendiğini söylemek mümkündür. Bu sürece paralel olarak, bilgi ve iletişim teknolojile-rindeki (BİT) değişiklikler her geçen gün yeni bir ivme kazanmakta; bu durum kamu ve özel sektör örgütü olduğuna bakılmaksızın tüm örgütleri derinden etkileyecek potansiyeller içermektedir. Günlük hayatta hemen her alanda ve konuda karşımıza çıkan bilgi ve iletişim teknolojilerinin kullanımı yalnızca bireyleri etkilemekle kalmamakta, devleti de kapsamlı bir dönüşüme zorlamaktadır. Hizmetlerin gerek vatandaşa ve gerekse diğer kamu kurum-larına sunulmasında etkinlik, verimlilik, güvenlik, açıklık ve şeffaflık gibi önemli kazanımlara yol açabilen bilgi ve iletişim teknolojilerinin kamu sek-töründe kullanımına yönelik alanların başında da elektronik devlet (e-devlet) uygulamaları gelmektedir. Teknolojik gelişmelerin de etkisiyle tüm dünyada bir dönüşüm yaşanmakta, internet üzerinden hizmet sunum yöntemi uygula-maya geçmekte ve e-devlet kavram ve uygulamaları kamu yönetiminde yeniden yapılanma sürecinin önemli bir parçası olarak yerini almaktadır.
Kamu hizmetlerinin üretilmesi ve vatandaşlara sunulması sırasında bilgi ve iletişim teknolojilerinin kullanılması olarak tanımlayabileceğimiz e-devlet uygulamaları, kamu yönetiminde ortaya çıkan değişim eğiliminin önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Bilgi ve iletişim teknolojileri birçok alanda olduğu gibi, kamu yönetiminde yeniden yapılanma konusunu ve buna paralel olarak kamu hizmetlerinin modernizasyonu çalışmalarını destekleyen bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Bilgisayar sahipliğinin ve kullanımının giderek yaygınlaşması ve internete erişim olanaklarının artması, birçok düzeydeki kamu kurumlarını, yerel yönetimleri ve merkezi devletleri, sunmuş oldukları hizmetleri elektronik ortama taşıma açısından teşvik edici olmaktadır.
Bununla birlikte; e-devlet uygulamalarının hayata geçirilmesinde başta ekonomik güçlük ve nitelikli insan kaynakları olmak üzere; teknolojik altyapı, eğitim, zaman, motivasyon gibi faktörlerin ve konu ile ilgili politik kararlılık, devlete duyulan güven, toplumun sosyo-ekonomik yapısı, devletin merkezi-yetçi veya yerinden yönetime ağırlık vermesi gibi çok çeşitli faktörlerin de etkisi olduğu kabul edilmektedir. Söz konusu faktörler, e-devlet uygula-malarının etkinliğini ve dolayısıyla başarısını doğrudan etkilediği gibi, kamu kurumlarının e-devlet uygulamaları sırasında yaşadıkları sorunlar açısından da belirleyici konumda bulunmaktadır. Diğer bir ifadeyle, kamu yönetiminde yeniden yapılanma çalışmalarında karşılaşılan sorunlar ile e-devlet uygulama-ları sırasında yaşanan sorunların ve bu sorunların nedenlerinin benzer olduğu değerlendirilmektedir.
Bu çalışmanın temeli, kamu yönetiminde yeniden yapılanma çalışmala-rında karşılaşılan sorunlar ile e-devlet uygulamaları sırasında yaşanan sorun-ların ve bunların nedenlerinin benzer kaynaklardan beslendiği düşüncesidir. Bu çalışmada ilk olarak kamu hizmetlerinde maliyetlerinin düşürülmesi, etkin, verimli ve kaliteli hizmet sunumu, açıklık ve şeffaflığa ulaşma ile hesap verebilirliği sağlama gibi birtakım avantajları olan e-devlet uygulamaları hak-kında kavramsal bir çerçeve çizilecek ve daha sonra e-devlet uygulamaları sırasında kamu kurumlarının yaşadıkları sorunlar ortaya konulmaya çalışıla-caktır. İzleyen bölümde ise, ortaya çıkan bu sorunların kamu yönetimi siste-minin genel sorun alanlarıyla ne ölçüde örtüştüğü ve ilintili olduğu analiz edilerek çözüm önerilerine yönelik bir perspektif sunularak kamu yöneti-minde yeniden yapılanma çalışmaları ile olan bağlantıları analiz edilecektir.
Ülkemizde yeni bir kavram olan e-devlet, verimliliği artırmak amacıyla ve çağdaş toplum olmanın bir gereği olarak ortaya çıkmıştır. Bu anlamda yönetenlerle yönetilenler arasındaki her türlü ödev ve yükümlülüklerin karşılıklı olarak “dijital ortamda” sürekli ve güvenli bir biçimde gerçekleştirilmesi anlamına gelmektedir.
Genel olarak açıklamaya çalıştığımız E-Devlet kavramının çeşitli eserlerde de farklı unsurları ön plana çıkarılarak tanımlandığını görmekteyiz. Bu çerçevede yapılan bir tanıma göre e- devlet çağdaş toplumlarda devlet ve birey ilişkilerinde, devletin vatandaşa karşı yerine getirmekle yükümlü olduğu görev ve hizmetler ile, vatandaşların devlete karşı olan görev ve hizmetlerinin karşılıklı olarak elektronik iletişim ve işlem ortamlarında kesintisiz ve güvenli olarak yürütülmesi demektir.
Benzer bir yaklaşımla “e-Devlet” kavramı, geleneksel devlet modeline göre daha ileri, temelde güçlü bir BT altyapısına ve uygulamalarına dayanan “daha iyi bir devlet yapısını” ifade etmektedir.
Bir başka tanımda ise e-devlet; kamu kuruluşları, vatandaşlar ve ticari kurumlar arasındaki bilgi, hizmet ve mal alışverişlerinde bilgi teknolojilerinin kullanılarak performans ve verimlilik artışını hedefleyen devlet modeli olarak tanımlanmaktadır. Devletin bilgi teknolojilerini yoğun olarak kullanmasının devletin yapısına olan etkilerine vurgu yapan Fountain ise bu yönetim modelini bilginin ve iletişimin dijitalleşmesi ile ilişkilendirerek bu modeli uygulayan devletleri “sanal devlet”ler olarak tanımlamaktadır.
e-Devlet projesi, en geniş anlamıyla daha iyi bir devlet yapısının oluşturulmasını amaçlar, yani e-Devlet, “e”den çok, “devlet”e odaklanmaktadır. e-Devleti oluşturan temel unsurlar, e-Şirket, e-Kurumdur e-Vatandaş. Her biri kendi içerisinde “e” olgusunu gerçekleştirmeye uğraşacak ve birbirinden etkilenerek güçlenip gelişecek ve giderek e-devlet oluşacaktır. e-Devlet’in sunacağı temel hizmetlerin yönü üç grupta toplanmaktadır Bu gruplar Devletten Devlete,Devletten Vatandaşa,Devletten iş Yaşamına şeklinde sıralanmaktadır…
Niçin e-Devlet ?
Küreselleşmenin hızla ilerlediği ve ekonomik anlamda sınırların ortadan kalktığı bir dünyada, bilgi ve iletişim teknolojilerindeki hızlı gelişmeler, Türkiye ile diğer gelişmiş ülkeler arasındaki açığı artırmaktadır. Türkiye’nin bu açığı kapatabilmesi ve Bilgi Toplumuna ulaşabilmesi için devletin, gelişmiş teknolojiyi kullanması ve yeni bir yapılanmaya gitmesi gerekmektedir. Bu yapılanma modeli, e-Devlet olarak belirtilmektedir. Fountain’ın da belirttiği gibi internet teknolojisinin yönetim üzerine etkilerinin önemi ve derinliği sadece sağladığı hızdan değil, koordinasyon, iletişim ve kontrol mekanizmalarını etkileme potansiyelinden de kaynaklanmaktadır; ki bu da örgütlerin doğasının köklü biçimde değişmesi anlamına gelmektedir.
Bu bağlamda, e-Devlet ile amaçlananlar;
Devletin Şeffaflaşması,
Devletin hızlı ve etkin bir şekilde işleyişinin sağlanması,
Her düzeyde vatandaşın yönetime katılımının sağlanması,
Kurumlar arası bilgi alışverişinin sağlanarak iş ve veri yinelemesinin önlenmesi,
Kamunun hizmet verdiği vatandaşların yaşamalarının kolaylaştırılması,
Karar vericilerin bilgiye dayalı karar verme süreçlerinin geliştirilmesi ve hızlandırılması olarak özetlenebilir.
Bunların gerçekleşmesi durumunda sağlanacak yararlar şunlardır;
Zamandan kazanç sağlanacaktır,
Maliyetler düşecek ve verimlilik artacaktır,
Memnuniyet artacaktır,
Ekonomik gelişim desteklenecektir,
Hayat kalitesi artacaktır,
Bireysel katılım artacaktır,
Kağıt bağımlılığı ve kullanımı azalacaktır,
Kamu ile olan işlemler için vatandaşın talep ettiği bilgilere bir noktadan ve doğru şekilde ulaşılacaktır. Böylece insan yanlışları en aza indirilecektir.
Bilgi ve iletişim teknolojileri ilk kurma maliyeti yüksek olmasına karşın zaman boyutundaki toplam sahip olma maliyetinin düşmesi, verilecek olan hizmetin daha hızlı sunulması, işletme giderlerinin azalması, doğru bilgiye ulaşım vb. olumluluklar hizmetin elektronik olarak sunumu için bir neden olacaktır.
Hem kamu hem de vatandaş için karar almada kolaylık ve hız sağlanacaktır.
Vatandaşın talebi ön plana çıkacaktır.
Vatandaş ile devlet arasındaki ilişki gelişecek, güven ortamı oluşarak kuvvetlenecektir.
Vatandaşın kamu ile işlerinde kısa sürede doğru bilgiye ulaşımı karşısında kamuya güveni artacaktır.
e-Devlete geçerken atılması gereken öncelikli adımlar ise şu şekilde sıralanabilir:
Hukuksal Altyapı:Gerekli hukuksal düzenlemelerin yapılması şart.
Teknolojik Altyapı: Teknolojik alt yapı tasarımları gerçekleştirilmeli ve uygulamaya hızlı bir şekilde geçilmelidir.
e-Devletin Finansmanı: Finansman için klasik bütçe hazırlama usullerinin dışına çıkılmalı ve yeni modeller oluşturulmalıdır.
İnsan: Toplumun düşünülen ve planlanan sistemlere uyumu ve sistemi kullanması için gerekli eğitim sağlanmalı değişim yönetimi gerçekleştirilmelidir.
Hizmet Altyapısını Oluşturmak: Kullanıcıların en verimli ve etkili bir şekilde hizmet alabileceği teknolojiler belirlenmeli ve gerekli alt yapı oluşturulmalıdır.
Hizmet Mekanizmasını Oluşturmak: Servis mekanizmasını oluşturmak, sistem bileşenlerinin bir arada çalışma prensiplerini belirlemeyi gerektirir. Bilgiye ulaşma, saklama, paylaşma prensipleri servis mekanizması tarafından belirlenir. e-Devlette tüm birimler arasında etkin bir veri paylaşım sistemi oluşturulmalı ve içerik meydana getirilmelidir.
Güvenlik ve Gizlilik: e-Devlet hizmetleri, kullanıcılarının bilgilerini güvenli bir ortamda saklamalı, ve kullanıcılar gizlilik prensiplerinin uygulandığından emin olmalıdırlar.
Kritik Başarı Faktörlerinin Belirlenmesi: e-Devlet’e geçişte performans değerlendirmesi yapabilmek için kritik başarı faktörlerinin belirlenmesi gerekmektedir.
Bir Koordinasyon Merkezinin Oluşturulması: En Önemli önceliklerden biridir. Bütün Kamu kurumlarının tek bir koordinasyon merkezinden yönetilmesi ve tek bir Devlet portalının oluşturulması gerekmektedir. Bunların yanı sıra bir diğer öncelik de sivil toplum örgütleridir (STÖ). e-Devlet mekanizmasını işler hale getiren devletler, STÖ’lerden büyük destek almışlardır. Bilgi teknolojilerine dayalı olarak organize olmuş sivil toplum örgütlerinin, Devlet organizasyonlarına katkıları oldukça yüksek boyutlarda olacaktır. Özellikle Devletin bu hizmetleri kullanacak vatandaşlar ile ilgili kararların (mevzuat, kanun, yönetmelik vb.) alınması sürecinde STÖ’lerin desteğini alması hem kararların etkiliğini artıracak hem de devlet ve vatandaşlar arasında güven duygusunun gelişmesine yardımcı olacaktır.
Günümüzde e-devlet devlet yönetimlerinin vazgeçilmez unsurları olarak karşımıza çıkmaktadır.
E-DEVLET UYGULAMALARININ GÜNÜMÜZDEKİ DURUMU
E devlet, tüm kamu bilgi sistemlerini tek bir merkezden vatandaşların hizmetine sunulması anlamına gelmektedir.
E-devlet kurulmasında ki amaç devlet hizmetlerinin vatandaşa en kolay ve en etkin yoldan, kaliteli, hızlı, kesintisiz ve güvenli bir şekilde ulaştırılması sağlamaktır.
Son dönemde DPT(Devlet Planlama Teşkilatı) tarafından yürütülen Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı çalışmaları yanında,Başbakanlık bünyesinde yapılan çalışmalar da önem taşımaktadır.
2012 yılında Ulaştırma Bakanlığının Ulaştırma,Denizcilik,Haberleşme Bakanlığı olması
Bakanlığın ilgili birimlerinin(Haberleşme Genel Müdürlük) faaliyet alanı ve kurumsal yapısının Bilişim ve E-devlet faaliyetlerini de kapsamına alacak şekilde yeniden düzenlenmesi DPT’nin Kalkınma Bakanlığına dönüşmesi E-devlet ve dönüşüm çalışmalarının yönünü de yeniden şekillendirmektedir.
D-devlet; E-devletin en yüksek olgunluk seviyesi olarak,E-devlet hizmetleri sayesinde en etkin,demokratik ve kamu güvenini yükseltici nitelikte kamudaki dönüşümün gerçekleşmesini bu esnada e-katılımın da gelişimini vurgulamaktadır.
D-devletin gerçekleşebilmesi için şu etkenler gerçekleşmesi gerekir;
e-katılımcılık anlamında vatandaş odaklı kamu hizmeti sunumu
kurumsal müşterilere katılan değerin en üst seviyede gerçekleşmesi için paylaşımcı/ortak hizmet kültürü
profesyonellik anlamında hükümet içi kaynak ve kabiliyetlerin etkin sunumu ve yönetimi.